R604

Het was lang geleden op een koude winterochtend dat ik snel mijn bed uit wipte, mijn vale, roze badjas om me heen sloeg en op blote voeten de trap af snelde. Het was 11 december 1991. Ik verheugde me op een boek.

Ja, ik verheugde me op een schitterend boek. Want ik was jarig, en vroeg aan mijn oma een boek van Annie M.G Schmidt. Hij lag mooi ingepakt op de glimmende zwarte klep van de piano, ik wist het wel!

Daar denk ik aan als ik hoor dat boeken gedigitaliseerd worden. Maar er klopt iets niet aan. Boeken moeten er in elk huis zijn. Je moet ze voelen, ruiken en beleven waar je maar wilt. Boeken zijn voor mij gevoel. Als ik voor iemand een boek koop, zoek ik precies dat boek dat bij diegene past. Als ik nou eens verder kijk dan dat gevoel, zie ik ook een heleboel voordelen aan dat gedigitaliseer. Laten we het eens over praktische zaken hebben. Ik lijk wel een oud wijf…

Wat vind ik eigenlijk van deze ontwikkeling? Om dat uit te zoeken halen we er een expert bij:  Ludo Simons,  hoogleraar boek- en bibliotheek wetenschappen aan de UA. Hij is ervan overtuigd dat boeken er altijd zullen zijn. Hij ontkent de opeenvolging van een oraal, een scribaal, een typografisch en een digitaal tijdperk. Het gaat allemaal ‘dakpansgewijs’, zoals je ‘plakken mozzarella op schijfjes tomaat kunt leggen’: alle vormen worden onverkort behouden.

Al sinds de 19de eeuw wordt het einde van het boek en zelfs van de literatuur of de kunsten voorspeld. Charles Baudelaire was als de dood voor de opkomst van de fotografie die de echte kunst geheel zou bederven; de opkomst van de fiets, noteerde Edmond de Goncourt in zijn dagboek, zou een eind maken aan de verkoop van boeken, ‘in de eerste plaats vanwege de prijs van het trapkarretje, en vervolgens vanwege de tijd die het wielrijden de mensen kost, waardoor ze niets meer overhouden om te lezen. Nog meer profeten en doemdenkers voorspellen een papierloze maatschappij, want Google, Yahoo en andere ‘zoekmachines’ maken de bibliotheken overbodig.

Over doemdenkers gesproken: John Updike! Hij schreef in The New York Times dat hij de massale digitalisering van boeken rampzalig vindt. Updike is bang dat het boek zal moeten buigen voor de mores van bloggers en andere doe-het-zelvers op internet. Straks kan iedereen met een computer naar hartenlust in boeken ‘knippen en plakken, er opmerkingen en ‘links’ bij plaatsen voor andere lezers, en zelfs passages met andere teksten mixen – zoals een muziekluisteraar z’n eigen playlist samenstelt op zijn iPod.

Goh,…

laat ik er nog eens een SWOT-analyse tegenaan gooien!

Zwaktes en bedreigingen:

De ontlezing, de concurrentie van tv, computer en ander elektronisch vermaak, de verdwijning van de kleine boekhandel – en dan nog de nieuwe initiatieven op internet, die de complete economie van het boekwezen dreigen te ondergraven. En dan nog het feit dat veel mensen een boek lezen achter de pc net zo onnatuurlijk vinden als een maaltijd nuttigen op de wc. Het auteursrecht is ook een belangrijk onderdeel van de online leesboeken business.  In Amerika suewen ze elkaar bij het leven. Deze ontwikkeling kan je vergelijken met het downloaden van muziek.

Sterkten en Kansen

Uitgevers en bibliotheken beginnen te beseffen dat boek en internet elkaar kunnen versterken. Initiatieven schieten als paddestoelen uit de grond. Het Google Library Project, Amazon, websites van bibliotheken, online-antiquariaten en -encyclopedieën, podcasts van boekenprogramma’s en luisterboeken voor de mp3-speler, zijn allemaal al toegankelijk. Bovendien wil het OpenLibrary-project belangrijke boekencollecties op het web gratis toegankelijk maken.

De conclusie die ik hieruit trek is dat de boekenbranche om is, maar de lezer nog even tijd nodig heeft om te wennen. Ook wel logisch als je bedenkt dat de boekenbranche denkt aan geld verdienen en de lezer aan het op de bank liggen met een mooi boek. In historisch opzicht vind ik het ook een goed idee. De boeken kunnen zo vereeuwigd worden en veilig bewaard worden. Kortom digitale ezelsoren zullen in ieder geval voor het bedrijfsleven een grote rol gaan spelen. Of de consument in de toekomst overal (en óók in de wc!) televisieschermpjes installeert om een boek te lezen waar hij wil, betwijfel ik.

Bronnen: LexisNexis